Qrip haqqında bilmədiyiniz 10 şey!

• Qrip nədir? Ümumiyyətlə payız və qış aylarında daha çox kiçik epidemiyalarla ortaya çıxan, İnfluenza viruslarının meydana gətirdiyi bir üst tənəffüs yolu xəstəliyidir. İnfluenza virusları A, B və C olaraq üç qrupdur. İnsanlarda ümumiyyətlə İnfluenza C virusları xəstəliyə gətirib çıxararlar. Daha çox heyvanlarda (qanatlılar və donuz kimi) qripə səbəb olan İnfluenza A virusları zaman zaman insanları da xəstə edə bilərlər.


• Qrip əlamətləri nələrdir? Üşümə titrəmələrlə ani başlayan və 38 ° C dərəcəni keçən yüksək temperatur qripin ilk və əhəmiyyətli əlamətidir. Onunla birlikdə baş ağrısı, ümumi bədən və əzələ ağrıları, halsızlıq. Bəzən qusma, boğazda ağrı və yanma, qarın ağrısı kimi hər zaman görülməyən əlamətlər ortaya çıxa bilər. Daha sonra öskürək də bu cədvələ əlavə oluna bilər.


• Mən niyə tez-tez qrip oluram? İmmunitet sisteminin çoxdurmu? Hər Asqıran, öskürən, burnu axan və ya burnu tıxanan adam qrip deyil. Soyuqdəymə, olaraq adlandırılan xəstəliklərdə də qrip bənzəri cədvəllər görülə bilər. Lakin bunlarda əksəriyyətlərində yüksək temperatur olmaz. Ümumi bədən ağrıları, baş ağrıları, halsızlıq şikayətlənmələri vardır. Belə qrip bənzəri xəstəliklərə gətirib çıxaran bir çox virus vardır. Bir çoxumuz bu dəyişik viruslar səbəbiylə tez-tez qrip bənzəri xəstəliklər keçirə bilərik.


• Qrip ölümcül bir xəstəlik ola bilərmi? Keçdiyimiz illərdə quş qripi, donuz qripi epidemiyaları səbəbiylə bir çox müzakirə, təlaş və çaxnaşma yaşandı. 2009-ci ildə yaşanan donuz qripi epidemiyasında 19.000 insan həyatını itirdi. Soyuq mövsümlərində ortaya çıxan, hər zaman gördüyümüz mövsümi qrip səbəbiylə hər il dünyada 1.000.000 qədər ölüm qeydə alınır. Əksəriyyətləri 6 aydan daha kiçik körpələr, 65 yaşın üstündəki insanlar və altda yatan başqa bir xəstəliyi olan (ürək xəstəlikləri, tənəffüs yolu xəstəlikləri, böyrək xəstəlikləri, xərçəng kimi) həyatlarını itirirlər.


• Qrip necə yayılır? Xəstə insanların öskürək asırqları ilə qrip viruslari damlacıqlar halında mühit havasına saçılır. Bu damlacıqlar adamın 1,5 m. qədər uzağına çata bilər. Bu məsafədəki havanın tənəffüs edilməsi ilə möhkəm insanlar da Viruslar ala bilərlər. Mühitə saçılan damlacıqlar ətrafdakı əşyaları çirklənmiş edərlər. Ayrıca xəstə əlləri ilə də istifadə etdiyi və tutduğu cisimləri, əşyaları çirklənmiş edə bilərlər. Bu cür əşyalara toxunulması, bu əşyaların istifadə edilməsi halında infeksiya tutula bilərlər. 1-3 günlük bir keçid müddəti sonunda xəstəlik əlamətləri ortaya çıxmağa başlar.


• Qrip oldum. İndi mən nə edəcəyəm? Qrip müalicəsində əsas yanaşma temperaturun salınması, bol maye alınması və yataraq istirahət edilməsidir.
  Ağrı kəsici və temperatur salıcı dərmanların istifadə edilməsi; su, meyvə suları, cökə kimi bitki mənşəli çaylar, şorba qatıq, ayran kimi sulu qidaların kifayət qədər alınması ən yaxşı yoldur. İstirahət laqeydlik edilməməlidir. 2-3 gün davam edən ilk dövrdən sonra halsızlıq və yorğunluq hissi bir neçə gün daha davam edə bilər. Başqa bir problem olduqda ən çox bir həftə içində yaxşılaşma ilə nəticələnər. Bu səbəblə bəzən "qrip müalicə edilsə bir həftədə, müalicə edilməzsə yeddi gündə yaxşılaşar" deyilərək zarafat mövzusu edilər. Qrip müalicəsində antibiotiklərin yeri yoxdur. Antibiotiklərin lazımsız yerə ən çox istifadə etdikləri xəstəliklərin başında qrip və qrip bənzəri xəstəliklər gəlir. Bu xəstəliklərdə viruslar antibiotiklərdən təsirlənməzlər. Bu səbəblə qrip müalicəsi üçün antibiotik istifadə edilməsi xəstəliyin sağalma müddəti və şiddətində bir dəyişikliyə gətirib çıxarmaz. Antibiotiklərin temperatur salıcı və ya ağrı kəsici xüsusiyyətləri yoxdur. Yəni heç bir şəkildə həkimin lazım görmədiyi zamanda antibiotiklərdən istifadə edilməməlidir.


• Nə vaxt həkimə getməliyəm? Xəstənin qusmaları çoxdursa, maye alması və qidalanması pozulursa tibbi yardıma ehtiyacı var deməkdir. Xəstəlik başladıqdan üç gün keçməsinə baxmayaraq hələ temperaturu düşmür və ümumi vəziyyəti düzəlmirsə mütləq bir həkim tərəfindən müayinə olunmalıdır. Çünki qrip xəstəliyini əsasında və ya sonrasında bəzən bakterial infeksiyalar inkişaf edə bilər. Sətəlcəm (ağciyər iltihablanması), sinüzit, orta qulaq iltihabı kimi xəstəliklər ortaya çıxa bilər. Bunların zamanında fərq edilməsi və müalicələrinə başlanması lazımdır.


• Qrip peyvəndi də etdirdim amma yenə qripə tutuldum. Ola bilər. Bunda təəccüblü bir şey yoxdur. Qrip viruslar mutasiyalar yoluyla çox tez dəyişməyə uğramaqdadırlar. Bu səbəblə mühitdə çox müxtəlif qrip viruslari yayılmaqdadır. Dünya Sağlamlıq Təşkilatı müəyyən mərkəzləri vasitəsilə bu dəyişmələri izləyir. Ümumiyyətlə hər il mühitdə ən çox rast gəlinən üç qrip virusunu təyin peyvənd istehsalçılarına bunu bildirir. O il istifadə edilmək üzrə təyin olunan üç virusa qarşı peyvənd istehsal edilir. Tətbiq olunan peyvəndlər yalnız bu viruslari meydana gətirəcəyi qripə qarşı qoruma təmin edir. Bir tərəfdən qrip viruslarında dəyişmə davam etməkdə mühitdə hər zaman yeni fərqli viruslar tapıla bilməkdədir. Peyvənd olmağnıza baxmayaraq dəyişik bir virusla qarşılaşsanız qrip ola bilərsiniz.


• Hər kəs peyvənd olmalıdır mı? Nə zaman peyvənd olmalıdır? Xeyr. Yuxarıda saydığımız riskli qruplar xaricində peyvənd olunması təklif edilməz. Burada gözdən qaçırılmayacaq bir nöqtə vardır. 6 aydan kiçik körpələrə qrip peyvəndi edilməməlidir. Bunun xaricində 65 yaş üstündəki kəslərin, ürək, ağciyər, böyrək, xərçəng kimi narahatlıqları olanların, 6 aydan böyük 5 yaş altındakı uşaqların aşılanmaları doğru bir tətbiq olar. Qripə tutulma riskləri əhəmiyyətli dərəcədə azalmış olacaq. Saydığımız qrupların xaricindəki kəslər istəsələr peyvənd ola bilərlər.


• Peyvənd olmaq qripdən qorunmaq üçün kifayətdir? Əsla deyil. Mütləq fərdi qorunma tədbirləri alınmalıdır. Qripin necə keçdiyinə diqqət etsək alınacaq tədbirlər asanca aydın ola bilər. Əvvəlcə xəstə olduğu bilinən şəxslərə 1,5 metrdən daha çox yaxınlaşmama ilk tədbirlərdən biridir. Yalnız xəstə baxımına köməkçi olan şəxslər və sağlamlıq personalı üçün ağız və burunu da bağlayan uyğun sadə maskalar istifadə faydalı olacaq.